Nasz mózg potrzebuje ogromnych ilości energii do prawidłowego funkcjonowania. Aby mógł sprawnie pracować, musi być bez przerwy zasilany tlenem i składnikami odżywczymi, które docierają do niego wraz z krwią. Za to ważne zadanie odpowiadają tętnice szyjne oraz tętnice kręgowe. Niestety, wystarczy niewielka przeszkoda w tych naczyniach, aby doszło do groźnego niedotlenienia mózgu. Zwężenie lub całkowite zablokowanie przepływu krwi to bezpośrednia przyczyna udaru niedokrwiennego , który w Polsce jest jedną z najczęstszych przyczyn zgonów i trwałej niepełnosprawności. Najczęstszym winowajcą jest tutaj miażdżyca, która rozwija się powoli i całkowicie bezgłośnie. Jak zatem sprawdzić stan swoich naczyń, zanim wydarzy się tragedia? Z pomocą przychodzi proste, szybkie i całkowicie bezbolesne badanie – USG Doppler tętnic szyjnych i kręgowych.

Czym jest USG Doppler tętnic szyjnych i kręgowych?

Klasyczne badanie ultrasonograficzne pozwala na dokładne zobrazowanie struktur anatomicznych: ich wielkości, kształtu oraz ewentualnych anomalii w budowie. Jednak w przypadku naczyń krwionośnych sama ocena anatomii to za mało. Istotne znaczenie ma zbadanie dynamiki ruchu krwi. Temu celowi służy technologia dopplerowska. Fizyczna zasada działania tego badania opiera się na tzw. efekcie Dopplera. Sonda ultrasonografu wysyła wiązkę fal ultradźwiękowych o określonej częstotliwości, które przenikają do wnętrza ciała i odbijają się od poruszających się krwinek czerwonych (erytrocytów). Częstotliwość fali odbitej ulega zmianie w zależności od prędkości oraz kierunku ruchu krwi. Aparat rejestruje te różnice i przetwarza je na czytelne dla lekarza dane diagnostyczne. Niezwykle ciekawym elementem badania, na który pacjenci często zwracają uwagę, jest charakterystyczny dźwięk (szum lub buczenie) słyszalny z głośnika aparatu. Dźwięki te są bezpośrednim odzwierciedleniem hemodynamicznego przepływu krwi w naczyniu, im węższe jest światło tętnicy, tym przepływ staje się bardziej burzliwy, a emitowany dźwięk głośniejszy i bardziej piskliwy.

Kto i kiedy powinien wykonać badanie USG doppler tętnic szyjnych i kręgowych? Wskazania kliniczne

Ze względu na bezinwazyjność i całkowite bezpieczeństwo, USG Doppler tętnic szyjnych i kręgowych może być wykonywane wielokrotnie i nie posiada bezwzględnych przeciwwskazań (wyjątek stanowią oparzenia lub otwarte rany w miejscu przyłożenia głowicy). Wskazania do przeprowadzenia tej diagnostyki możemy podzielić na wskazania objawowe oraz profilaktyczne.

Wskazania objawowe (Sygnały alarmowe ze strony organizmu)

Wielu pacjentów bagatelizuje subtelne dolegliwości, wiążąc je ze zmęczeniem lub stresem. Tymczasem spora część z nich może wynikać z upośledzonego krążenia mózgowego. Wizyta u specjalisty i pilne skierowanie na badanie są konieczne w przypadku występowania następujących objawów:

1. Nawracające zawroty i silne bóle głowy o niewyjaśnionej etiologii.
2. Szumy uszne i pogorszenie słuchu 
3. Epizody omdleń, zasłabnięć lub nagłej utraty przytomności.
4. Zaburzenia widzenia – zwłaszcza tzw. amaurosis fugax, czyli nagła, krótkotrwała (trwająca kilka minut), całkowita lub częściowa utrata wzroku w jednym oku, będąca często wynikiem mikrozatorowości siatkówki.
5. Zaburzenia czucia i motoryki – mrowienie, drętwienie kończyn, nagłe osłabienie siły mięśniowej jednej z rąk lub nóg.
6. Zaburzenia pamięci, koncentracji oraz równowagi.
7. Epizod TIA (Przemijający Atak Niedokrwienny) – to stan, w którym objawy neurologiczne (niedowłady, zaburzenia mowy, asymetria twarzy) ustępują w ciągu 24 godzin. TIA jest bezpośrednim zwiastunem pełnego udaru i wymaga natychmiastowej diagnostyki naczyniowej.

Wskazania profilaktyczne (Szeroko pojęta profilaktyka)

Miażdżyca tętnic to proces rozwijający się bezgłośnie przez wiele dekad. Często pierwszym zauważalnym objawem krytycznego zwężenia jest dopiero udar mózgu. Dlatego profilaktyka odgrywa tu rolę nadrzędną. Regularne badania przesiewowe (zalecane raz w roku) powinny wykonywać osoby po 60-65. roku życia, obciążone następującymi czynnikami ryzyka:

• Aktywne lub przeszłe palenie tytoniu.
• Nadciśnienie tętnicze i nieprawidłowe ciśnienie krwi.
• Cukrzyca typu II oraz insulinooporność.
• Wysoki poziom cholesterolu 
• Choroba wieńcowa (niedokrwienna serca).
• Otyłość, nadwaga oraz siedzący tryb życia.
• Obciążony wywiad rodzinny – występowanie udarów mózgu lub zawałów serca u bliskich krewnych w młodym wieku.

Monitorowanie i kontrole pooperacyjne

Badanie ultrasonograficzne jest głównym elementem monitorowania efektów leczenia zabiegowego. Wykonuje się je regularnie u pacjentów:

• Po zabiegu endarterektomii (chirurgicznym wyłuszczeniu blaszki miażdżycowej).
• Po wszczepieniu stentów naczyniowych poszerzających światło tętnicy szyjnej.
• W celu oceny drożności i wykluczenia restenozy (nawrotu zwężenia).

Jak przebiega badanie i jak się do niego przygotować?

Wielką zaletą tej metody diagnostycznej jest brak konieczności skomplikowanego przygotowania ze strony pacjenta. Na badanie należy zgłosić się w wygodnym stroju, który pozwala na swobodne odsłonięcie całej szyi i dekoltu. Należy unikać ubrań z wysokim kołnierzem, golfów oraz zdjąć przed wejściem do gabinetu wszelką biżuterię (łańcuszki, naszyjniki). W dniu badania pacjent powinien przyjąć wszystkie leki stosowane na stałe. Warto przynieść ze sobą wyniki poprzednio wykonywanych badań naczyniowych oraz ewentualne karty informacyjne z pobytów w szpitalu.

Sama wizyta przebiega w sposób całkowicie bezbolesny i komfortowy dla pacjenta. Badanie wykonuje się najczęściej w pozycji leżącej na wznak. Pacjent może zostać poproszony o odchylenie głowy nieco do tyłu lub jej delikatne skręcenie w bok, co ułatwia lekarzowi dostęp do struktur szyjnych.

Lekarz nanosi na skórę pacjenta specjalny, bezbarwny żel na bazie wody, który ułatwia przewodzenie fal ultradźwiękowych i eliminuje pęcherzyki powietrza. Następnie delikatnie przesuwa głowicę liniową po powierzchni szyi wzdłuż przebiegu naczyń, obserwując obraz wyświetlany na monitorze w czasie rzeczywistym. Całość procedury trwa zazwyczaj od 10 do 15 minut. Po zakończeniu badania pacjent otrzymuje papierowy ręcznik do wytarcia nadmiaru żelu, a szczegółowe wyniki w formie pisemnej wraz ze zdjęciami wydawane są bezpośrednio po opuszczeniu gabinetu.

Pamiętaj, że miażdżyca nie boli, a profilaktyka naczyniowa ratuje życie. Regularne badania dopplerowskie pozwalają na wczesne wykrycie zmian strukturalnych i wdrożenie skutecznego leczenia farmakologicznego lub chirurgicznego, zanim pojawią się pierwsze groźne symptomy niedokrwienia mózgu.